Văn Khấn Đám Tang & Cúng Giỗ

Tang lễ và cúng giỗ của người Việt được ghi chép khá chi tiết trong sách Thọ Mai gia lễ. Sau khi người thân qua đời, con cháu thực hiện cúng lễ theo các mốc thời gian: cúng cơm hằng ngày trong 100 ngày đầu, lễ chung thất (49 ngày), lễ tốt khốc (100 ngày), tiểu tường (giỗ đầu), đại tường (giỗ hết, thường sau 2 năm) và giỗ thường những năm tiếp theo.

Lễ 49 ngày (chung thất) dựa trên quan niệm Phật giáo rằng trong 49 ngày sau khi mất, hương linh trải qua bảy lần phán xét, mỗi tuần thất một lần, trước khi được siêu sinh. Gia đình thường mời sư tụng kinh hoặc tự cúng, làm mâm cơm chay, cầu cho hương linh sớm được siêu thoát, nhẹ nghiệp. Sau 49 ngày, nhiều nhà ngừng cúng cơm hằng ngày.

Lễ 100 ngày (tốt khốc — thôi khóc) đánh dấu thời điểm gia đình vơi bớt đau buồn, thôi khóc than hằng ngày. Giỗ đầu (tiểu tường) làm tròn một năm ngày mất, vẫn còn trong thời gian tang, thường được tổ chức trang trọng. Giỗ hết (đại tường) làm sau hai năm, sau đó có lễ trừ phục (đàm tế) để mãn tang, con cháu bỏ đồ tang.

Từ sau giỗ hết, người đã khuất được cúng giỗ thường hằng năm vào đúng ngày mất âm lịch, cùng với ông bà tổ tiên trong nhà. Mâm cỗ giỗ tuỳ điều kiện gia đình, gồm những món người mất lúc sinh thời ưa thích, được nấu riêng, bày biện trang trọng và không nếm thử trước khi dâng.

Cách tính ngày và tổ chức các kỳ giỗ có sự khác biệt giữa các vùng và dòng họ. Có nơi tính 49 ngày, 100 ngày kể từ ngày mất; có nơi tính từ ngày an táng. Có gia đình theo Phật giáo làm lễ tại chùa, có nhà cúng tại gia theo nghi thức cổ truyền. Khi có nếp riêng, nên hỏi người lớn tuổi trong họ để làm cho đúng.