Văn Khấn Lễ Tết & Ngày Lễ Trong Năm

Trong một năm âm lịch, người Việt có nhiều dịp dâng hương cúng lễ tại gia. Nhóm văn khấn lễ Tết và ngày lễ tập hợp những bài quan trọng nhất theo trình tự thời gian: cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp, cúng tất niên chiều 30, lễ giao thừa đêm trừ tịch, cúng gia tiên sáng mùng 1 Tết, hoá vàng tiễn ông bà những ngày mùng 2 và mùng 3, rồi rằm tháng Giêng mở đầu cho chuỗi lễ rằm hằng tháng.

Điểm chung của các bài khấn trong nhóm này là đều hướng tới hai đối tượng: chư vị Thần Linh cai quản trong nhà, trong khu đất (Thổ Công, Táo Quân, Long Mạch Tôn Thần) và Hương Linh Gia Tiên nội ngoại. Cấu trúc bài khấn giữ nguyên bố cục cổ truyền — xưng danh gia chủ, thỉnh mời chư vị, trình bày dịp lễ, dâng lễ vật và cầu nguyện cho một năm hoặc một tháng mới bình an, hanh thông.

Về lễ vật, các dịp lễ Tết thường có mâm cỗ mặn hoặc chay tuỳ nếp nhà, kèm mâm ngũ quả, hương hoa, trầu cau, rượu trà, bánh chưng bánh tét và vàng mã. Cúng mùng 1 và ngày rằm hằng tháng đơn giản hơn, chủ yếu là hương hoa, nước sạch, trái cây và có thể thêm xôi chè. Không có quy định cứng về số lượng hay chủng loại; điều được coi trọng là sự tươm tất trong khả năng và lòng thành của người cúng.

Thời điểm cúng cũng cần lưu ý. Cúng ông Táo nên hoàn tất trước giờ Ngọ ngày 23 tháng Chạp. Lễ giao thừa cúng đúng thời khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới, thường làm mâm ngoài trời trước rồi mới cúng trong nhà. Cúng mùng 1 và ngày rằm nên làm vào buổi sáng, chậm nhất là trước 12 giờ trưa. Nếu bận, có thể cúng từ chiều ngày 30 hoặc ngày 14 âm lịch.

Phong tục ba miền có khác biệt nhất định. Miền Bắc chú trọng mâm cỗ đầy đủ với gà luộc, xôi gấc, giò chả; miền Trung thường có thêm các món cuốn, nem; miền Nam hay có thịt kho hột vịt, canh khổ qua và mâm ngũ quả kiêng chuối. Khi đọc văn khấn, nếu gia đình có bài cúng riêng truyền lại từ đời trước thì nên giữ theo nếp nhà, các bài trên trang chỉ mang tính đối chiếu và tham khảo.